واژگان گیلکی

این واژه نامه گیلکی به فارسی را روزانه به روز رسانی می شود:

آ:
آب باز: غواص شنا گر.
آب پار: سنگ صاف.
آب پار بازی: نوعی بازیست.
آب چین: نایلون.
آبخوری: لیوان.
آبجیه: خواهر، گاهی برای مادر هم به کار می رود.  
آبدس لگن: آفتابه لگن.
ابر: اسفنج.
ابرق: آفتابه. 
آب کشن: غسل دادن، با آب شستن.
آبوشکا: پنجره.  
آتیک پاتیک: اصطلاحا به تعداد بچه های زیاد در سنین مختلف را می گویند.
ادش: برادر.
اراده: عرابه.
ارسه(آرسو): اشک. 
ارش: واحد طول، از آرنج تا انگشت میانی.
ارما: ورم
ازازیل: شیطان.

آسوم(آسون): کفگیر.

اشپل: خاویار.
اشپل پا: ماهیچه پا. 
آشتالو: هلو. 
اشکنه: نوعی سبزی محلی.
اصلک: نوعی ماهی ریز.
اقه: بابا
آغوز: گردو
آغوزدار: درخت گردو. 
آغوز قاتوق: خورشت فسنجان.امره: برای ما. 
آل: سرخ
الله تی تی: ماه.
آلوغ: عقاب، لک لک. 
آلوغ فک: اصطلاحاً به موی آشفته می گویند.
النگ: قدم بزرگ. 
امَ: ما، ضمیر فاعلی(رشت).
ام: مال ما، صفت ملکی ( شرق گیلان، رشت).
امَرا: به ما، مارا، ضمیر مفعولی(رشت)
آماس: ورم کردن 
امبس: غلیظ. 
امشی: مال ما، ضمیر ملکی( شرق گیلان)  
امیشین: مال ما، ضمیر ملکی( رشت)   
آمن: آمدن 

آمو: ما، ضمیر فاعلی( شرق گیلان)
آمو: عمو. 
آموتن: آموختن. 
امون:به ما، مارا، ضمیر مفعولی( شرق گیلان)
امی: ما،مال من. 
امی جی: از ما..
امی شینی: مال ما.
ان:مال او، صفت ملکی (رشت).  
انشین: مال او، ضمیر ملکی( رشت)
انبس: غلیظ.
انبوه: ازگیل ژاپنی.
او: آب.
او پیله: تاول.
اوخوری: لیوان.  
اوسه: روانه کردن.
اوسی: هوو.
اوشان: ایشان، ضمیر فاعلی(رشت) 
اوشان: مال ایشان، ضمیر ملکی(رشت)
اوشتر: آن طرف تر. 
اوشن شی: مال آنها. 
اوشون: ایشان، ضمیر فاعلی( شرق گیلان) 
اوشون: به ایشان، ایشانرا، ضمیر مفعولی( شرق گیلان و رشت) 
اوشون: مال ایشان، ضمیر ملکی( شرق گیلان)
اوشونشی: مال آنها، ضمیر ملکی( شرق گیلان) 
اوشونشین: مال آنها، ضمیر ملکی( رشت) 
او کونوس: اصطلاحاً به چایی بی رنگ و همچنین به آدم بی خاصیت هم می گویند.

اولاکو: لاکپشت.
اون: او، ضمیر فاعلی(شرق گیلان و رشت) 
اون: به او، اورا، ضمیر مفعولی( شرق گیلان و رشت) 
اونی: مال او، صفت ملکی ( شرق گیلان).
اویر: گم شدن.
اونیشی: مال او، ضمیر ملکی( شرق گیلان)
آهین چکن: اصطلاحاً به فرد پرگو می گویند.
ایاز: شبنم.
ای پیچه: یه کم.
ایژگره: فریاد.
ایسفر: این بار.
ایسکوم: استکان. 
ایشون: ایشان.
ایشون ره: برای اینها.
ایشه: از ادات اکراه.

ب:

بازارمج: دوره گرد.
بال: بازو 
بال کوتاه: لباس آستین کوتاه.
بدره: سطل
برار: برادر. 
بلته: در چوبی باغ.
بلوری آغوز: گردوی با مغز سفید.
بنیشته لاکو: اصطلاحاً به دختر ترشیده می گویند.
بودوجوم:می دوزم
بورمه: گریه

بوزی: پاشنه.
بولو: کج بیل. 
بولوت: دیس.
بی پا:تحمل نداشتن
بیجار: مزرع برنج، شالیزار.
بیچسه او: آب سرد و برای غذا و آدم بیمزه هم به کار می رود
بیلی: اردک  

پ:

پابرنده: پابرهنه.
پامادور: گوجه فرنگی.
پاماله: جای پا.
پَرکنش:لرزش
پَرکه: می لرزد 
پولوک: دگمه.
پیتور: مورچه. 
پیچ: شیر آب.
پیچه: گربه.
پیرن کش: لباس بافتنی.
پیشا شکوم: شکم.
پیشی پا: سینه پا. 
پیل: بزرگ.
پیل: تاول
پیلا: بزرگ.
پیلا دل: آدم دل گنده.
پیلا کودن: بزرگ کردن.
پیلدنه: بزرگ.
پیل اقه: پدر بابا
پیل پئر: پدر بزرگ
پیل مار: مادر بزرگ
پیلهم: گیاهی به نام آختی.
پئر: پدر

ت: 

تَ: به تو، ترا، ضمیر مفعولی( شرق گیلان)
تخته سر بشورن: اصطلاحا به معنی مردشور ببرد. 
تَرا: به تو، ترا، ضمیر مفعولی( رشت)
ترتن گول: نونوار.
ترف: ترب.
تسک: بشقاب تخت.
تسک: باریک. 
تسکه دل: عجول.
تَسِن:دلتنگی
تشک: هسته.
تلمار: تلمبار، محلی برای نگه داری کرم ابریشم.
تله: خروس. 
تنچه: دیگ.
تند کتره: اصطلاحاً به کسی که عجله دارد می گویند.

تنگ: پارچ. 
تو: تو، ضمیر فاعلی( شرق گیلان و  رشت)
تولوم: گوساله ماده. 
تومان: دامن سنتی گیلان، شلوار. 
تیتلاس پر: اصطلاحا به پارچه نازک می گویند.
تیج: تیز
تیرره: گردوی که در گردو بازه گردو اصلی است که معمولا درشت تر از بقیه بوده و برای هدف گیری استفاده می شود.
تیشی: مال تو، ضمیر ملکی( شرق گیلان) 
تیشین: مال تو، ضمیر ملکی( رشت)
تَیک:نوک(کوه تُیک:نوک کوه)
تیته: شکوفه.
تی: مال تو، صفت ملکی ( شرق گیلان، رشت).
تی تی: مرغ.
تیلمار: تلمبار.

ج:

جلف: بشقاب گود.
جغلن :بچه ها.
جوگول کوتونن: اصطلاحاً به معنی غیبت کردن.
جونشیر: شنا.

جیمیلی آغوز: گردو بسیار کوچک، برای آدم ریزه میزه هم بکار می رود.

چ:

چاشو: چادر شب.
چاق: چاه.
چرخه: قرقره. 
چکر: پشت زانو. 
چَکَل: کنار – بغل
چکن: چانه. 
چوچاق: نوعی سبزی محلی.
چوم: چشم 
چیچنی: گنجشک. 
چیری( چیلی): شیرجوش، ظرفی که برای دوشیدن شیر گاو استفاده می شود. 
چیک: انگشتان دست و پا

چیک آغوز: گردوی که مغزآن از پوست آن به سختی جدا شود.
چیلازن: کپک ردن

ح:
حج حجی: پرستو.

خ:
خاخور: خواهر.
خاش: استخوان. 
خاش والیس: اصطلاحاً به فرد چابلوس گفته می شود.
خاکره: ماهی تابه.
خال:شاخه درخت
خالجنی: خاله جون. 
خرفه: شنبلیله.
خلات: سفال. 
خَلات پَره: تکه سفال
خو: خواب. 
خولی: گوجه سبز.
خوتن: خوابیدن. 

د:

دار: درخت. 
داره(دره): داس مخصوص برنج بینی.
داز: داس. 
داشکه: فرغون.
دامون: جنگل و بیشه.
دَبیجَنن: سرخ کردن  
دخسَنِن:خیس کردن
دخسسه: خیس خورده نم کشیده

درزن:سوزن

درز: شکاف.
دَرِه: شکاف.
دس: دست.
دسپیته : دستگیره، پارچه ای که با آن ظروف داغ را بر می دارند. 
دسکول: سقلدمه.
دسمال: روسری.
دعوا مرافه: بگو و مگو کردن در دعوا. 
دل بجا: آدم دل گنده. 
دل شیر انار زن: دل خوشی بی خود دادن.
دَموردَن:خفه شدن- مردن
دموس: گاو ماده.
دوبله خاله: دوقلو.
دوخالنگه:(کردخاله) چوبی که برای برداشتن آب یا کشیدن شاخه ها استفاده می شود و سرش شبیه هشت است.
دوسسن: پاره شدن. 
دوماغ: دماغ.
دوماغ لیکی: سوراخ دماغ. 
دَماسسن: گیر کردن                          
دیم: صورت
دیم دیماکون: کنار گوشه
 

ر:

روشن: رقیق صفتی است برای غذا.
ری: پسر. 
ریجَه:ذره- تکه
ریکه: پسر.
راب: حلزون.

ز:

زال: کیسه صفرا.
زالیک: نارس.
زال ترکسن: ترسیدن.
زالاکو: ترسیده.
زالاکوبون: ترسیدن.
زبرار: برادر زن.
زپئر: پدر زن.
زخواخور: خواهر زن.
زک: بچه.
زلخ آغوز: گردوی با مغز تلخ.
زمار: مادر زن. 
زوکه: فریاد- زوزه

زیرجوم: نعلبکی.

زیفلین: قفل.

ژ:

ژگله و ژپیر: فریاد

س:

ساق: سالم، تندرست. 
سایه دیمه: جایی که آفتاب گیر نیست. 
سرخ بادمجان: گوجه فرنگی. 
سرخ دوا: میکرو کروم.
سردی: نردبان.
سرتان: تارک سر، فرق سر. 
سَرَه دَن: فرستادن
سل: آبگیری که در آن آب جمع آوری می کردند  برای آب رسانی مزارع برنج.

سمبولی آغوز: گردو تازه ای که پوست سبز آن از پوسته چوبی جدا نشده است.
سوتن: سوختن. 
سوجم: می سوزم
سوکوله: خروس.
سیسه: لثه.

سیفتال: زنبور. 
سیفتال کمر: اصطلاحا به فرد کمر باریک گفته می شود.
سیکل سیکلی: برق زدن اصطلاحا برای پارچه براق به کار می رود.
سیمپایه: نرده دور باغ که با سیم خار دار به هم وصل می شود.
سینه صندوقه: قفسه سینه.

ش:

شاشین: سر.
شانسر(شوسر): غروب.
شال: شغال.
شتره: چوب نازک.
شلمان: تیر چراغ برق. 
شلنک: زرد آلو. 
شم: مال شما، صفت ملکی ( شرق گیلان).  
شمرا: به شما، شمارا، ضمیر مفعولی(رشت)
شمشی: مال شما، ضمیر ملکی( شرق گیلان)  
شمون: به شما، شمارا، ضمیر مفعولی( شرق گیلان)
شو: سب.
شوبرار: برادر شوهر.
شوبرارزن: جاری. 
شوبوکه: بهار نارنج.
شوخسری: خانواده شوهر.
شوخواخور: خواهر شوهر.
شوش:شاخه نازک 
شون: رفتن. 
شون و آمن: رفت و آمد.
شونه: شب هنگام.
شولر: شلخته. 
شیم: مال شما، صفت ملکی (رشت).  
شیمیشین: مال شما، ضمیر ملکی( رشت)  

ص:

صُوَ سَر:اول صبح

ف:

فشال دوا: پماد
فَکَشتَن:ضربه زدن 

فلاکنن: تکان دادن.
فوتخوله آغوز: گردو پوچ. 
فوخوتن:توپیدن-پرخاش کردن
فوسسن: آوار شدن، ویران شدن. 
فیارش: فریاد بلند.
فیشه: سوت.
فیفه: جگر سفید.
فیلفا: ستون.

 ق:

قابدون: نوعی پارچ مسی. 
قاتوق: خورشت.
قامپیت: شکلات
قایم: محکم.
قذغن: نوعی پارچ مسی. 
قل نهر: صبحانه.
قورص: کافت و ضخیم
قیام: محکم. 

ک:

کاتیک: مرغ جوان  
کبار: تره.
کتره: کفگیر.

کتل: چارپایه
کتله: دمپایی چوبی
کتیر: لب بزرگ جلو آمده. 
کج: پیله کرم ابریشم.
کر: دختر. 
کرچ: ترد.
کردخاله(دوخالنگه): چوبی که برای برداشتن آب یا کشیدن شاخه ها استفاده می شود و سرش شبیه هشت است.
کرک: مرغ.

کشکرت:زاغ.
کشکری آغوز: گردو تازه ای که پوست سبز آن از پوسته چوبی جدا شده است.
ککج: شاهی.

کلاج: کلاغ.
کلشکن: مرغ کرچ.
کل گرزه: موش بزرگ.
کلماجین آغوز: گردوی کرمو.
کله: اجاق. 
کله قوسی: لباس نو پوشیدن، نونوار کردن.
کندیج: انبار برنج.
کنوس: ازگیل. 
کوتاکولمه: کوتاه.
کوتکوتی: کاکوتی
کوچدنه: کوچک. 

کورقوقو: جغد.
کور ناخوشی: دختر بلا
کول: کند، نابرا.
کول: دوش.
کول: کسی که پایش می لنگد.

کولکلاویس: چرخ ریسک. 
کولاکوت: چوب کلفت.
کولاکیت: چوب کلفت.
کولیبیج: ماهی تابه. 
کند: تپه.
کیربی: جغد.
کیشخال: شاخه شمشاد که اصطلاحا به جاروی از جنس شاخه شمشاد هم می گویند.  
کیشیتن: بغل کردن.
کین پشته: لگن خاصره. 
کینوسین: چهار دست و پا راه رفتن. 

گ:

گاب: گاو.
گاچه: طویله. 
گارش: آروق.
گراگری: سراشیبی.
گرزه: موش. 
گرزنه: گیاه گزنه. 
گرم سر: سر ظهر.
گژدم: بسیار شور.
گل: موش بزرگ 
گَلف: تُنک.
گنسن: برخورد کردن.
گمج: ظرف سفالی که در آن غدا درست می کنند.

گوتن: گفتن. 
گور خانه: رعد برق.
گولی: گلو.
گولی: گلوگاه، گذرگاه.
گیجگیلی: قلقلک.

ل:

لاکو: دختر. 
لچر: : سمج-اصطلاحی برای چیزی یا کسی که مثل کنه می چسبد
لَس:شل و بی رمق 
لک سن: تاب خوردن، لرزیدن.
لگ: پا.  
لل: پشه.
ل لِه: نی.
لواس: روباه.
لوجنبر: پنجره.
لیسک:  لیز
لیسکه: سمج
لیم:فن-تکنیک 

م:

مَ: به من، مرا، ضمیر مفعولی( شرق گیلان)
مار: مادر.
ماس گوله: کوزه ماست 
ماشل: خاله.
مالا: ماهی گیر.
مجماق: سینی مسی.
مشرف: ظرف مسی که در آن آب می ریزند. 
مرا: به من، مرا، ضمیر مفعولی( رشت)
مردگود: خانواده شوهر.
مرغانه: تخم مرغ. 
مگو: آدم رازدار و ساکت.
ملجه:گنجشک. 
منات: سکه ای طلایی که در روسیه ضرب شده. 
مو: من، ضمیر فاعلی(شرق گیلان)
موتن: راه رفتن. 
موقوف: گم، گم شدن.
مه: من، ضمیر فاعلی( رشت)
میجیک: مژه.
می: مال من، صفت ملکی ( شرق گیلان، رشت).
می خبری: از قول من.
میس: کپک.
میشی: مال من، ضمیر ملکی( شرق گیلان)
میشین: مال من، ضمیر ملکی( رشت)

ن:

ناجه: آرزو.
ناریج: نارنج.
ناواتالا: نکند یکبار.
نخاسه پاره: نخواستنی. 
نَنجَه: آرزو.
نفین: درپوش قلبلمه. 
نوغون: کرم ابریشم. 
نوم فوکوت: نامش بر روی زمین نباد. به عنوان فحش به معنی بمیرد به کار می رود.
نیلله: نی لبک. 
ننه: نیست.
نینه: سفید چشم. 

و:

وابدی: ول کن، بی خیال شو. 
وَاچَه:خراب شدن
وارون: باران.
وارش: باران.
ورا وری: پهلو.
واش: علف هرز. 
وارنگو: یک نوع سبزی محلی.
والیشتن: لیسیدن.
والیشته: لیسیده.
وچه: پسر. 
وَرجِنِن: تکه تکه کردن شاخه درختان    
ورز: گاو نر.
وَرف: برف
وسسن: پاره شدن.
وَزّه:زوزه باد
وَسَرسه:تکه تکه شده-از هم جدا شده 
 وشته: گرسنه. 
وَشنایی: گشنگی
ولگ: برگ. 
وَلَه: اجازه دادن
ونگ و داد: گریه زاری. 
وولکسن: لرزیدن. 
ویریتن: همراه بردن.
ویریف دن: آموزش دادن بیشتر جنبه منفی دارد.
ویروجنن: فراری دادن
ویریس: نوعی رشته بافته شده از کاه و ساقه های برنج که با آن دسته های برنج را می بستند.
ویریشن: هم زدن.
ویریشن قاشوق: قاشق چایخوری.
ویلاکودن: ول کردن، بیخیال شدن.
وینجه: سقز. 
وینزیک: آب دماغ.

ه: 

هچی: پوچ.
هدن: دادن.
هسلنگر: آدم کند. 
هلمله: هر.
هلوچین: تاب

هلونه: نانو
هلی: گوجه سبز. 
همپالکی*: هم شان، هم ردیف، هم سفر.
همداماد: باجناق.
هیل: گشنیز. 

ی: 

یاد گیفتن*: یاد گرفتن، فرا گرفتن، آموختن.
یارستن*: جرات کردن.
یالمند: رنگین کمان.
یالمنگ: قوس و قزح، رنگین کمان. 
یتیم یسیر: کودکان یتیم و بی سرپرست.
یریره دخس سنن: کرکری خواندن.
یک در یک: بلافاصله، آنی.
یک دو کودن: کل کل کردن، جر و بحث کردن.
یونزه: یازده.